Салыстыру актісі — екі тарап белгілі бір күнге өзара есеп айырысу туралы деректерін салыстыратын құжат: қанша жөнелтілді, төленді және кім кімге қарыз. Ол берешектегі айырмашылықтарды жылдық есептілікке, салықтық тексеруге немесе сотқа дейін табуға көмектеседі. Бюджетпен салыстыру Салық төлеушінің кабинетіндегі дербес шот бойынша жүргізіледі.
Салыстыру актісі қалай құрылады
Бір тарап актіні өз деректері бойынша — әдетте 1С-те — жасап, контрагентке жібереді. Сол жағында — бірінші тараптың деректері бойынша операциялар (жөнелту, төлем, қайтару), оң жағында — екінші тараптың деректері бойынша. Төменде — белгілі бір күнгі сальдо: қарыз кімнің пайдасына және қандай сомада. Деректер сәйкес келсе, актіге екі тарап қол қояды; сәйкес келмесе, себебін бастапқы құжаттардан іздейді.
Салыстыру түрлері
| Кіммен | Әдетте қашан | Нені анықтайды |
|---|---|---|
| Сатып алушылар | тоқсан сайын және жыл соңында | төленбеген дебиторлық берешек |
| Жеткізушілер | тоқсан сайын және жыл соңында | ұмытылған жүкқұжаттар мен актілер, артық төлемдер |
| Бюджет (дербес шот) | жылдық есептілік пен жабу алдында | бересіні, артық төлемді, қате БЖК-ны |
| Есеп беретін тұлғалар | жұмыстан шығарғанда және жыл соңында | қайтарылмаған есеп беру сомаларын |
Мысал: бюджетпен салыстыру
Компания салықтар толық төленді деп есептейді, бірақ дербес шотта бересі тұр — төлем БЖК-да қатемен кеткен. Қате табылғанша бересіге күн сайын өсімпұл есептеледі: Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшері. 2026 жылғы 27 қазаннан бастап базалық мөлшерлеме — 15,75%, демек өсімпұл — жылдық 19,6875%. Дербес шотты тұрақты салыстыру сома өсіп, хабарлама келгенге дейін төлемді нақтылауға мүмкіндік береді.
Салыстыру мәні бойынша қашан міндетті
- Түгендеу және жылдық қаржылық есептілік алдында — онсыз баланс расталмаған қарыздарды көрсетеді.
- ЖШС-ты тарату кезінде: кредиторларға хабарландыру жарияланған күннен бастап кемінде 2 ай беріледі, ал салыстыру актілері есеп айырысуды алдын ала жабуға көмектеседі.
- ЖК-ны оңайлатылған тәртіппен жапқанда: оның салықтық және әлеуметтік берешегі болмауы керек.
- Бухгалтер ауысқанда — учаскені расталған қалдықтармен қабылдау үшін.
Жиі кездесетін қателер
- Контрагенттің актісіне өз деректерімен салыстырмай қол қою.
- Жылдар бойы салыстыру жасамау: айырмашылықтар жиналып, тек бастапқы құжаттар бойынша қалпына келтіріледі.
- Тек сатып алушылармен салыстырып, бюджеттегі дербес шотты ұмыту.
Айырмашылықтар көп және бірнеше жылға созылса, бұл есепті қалпына келтіру міндеті.
Жаңартылды